Juan Aldazek gogoeta deserosoetara ohituta gaitu, eta Retos del Derecho Penal y de la Criminología ante los desafios del cambio climático libururako idatzitako lanean, hatza begian sartzen digu egi borobilak esanez. Bere lana «Un análisis crítico del deporte en clave de justicia climática» azpitituluarekin aurkezten da. Laburbiltzen dizuet eta, azkenean, irakurketa honek sortu dizkidan gogoeta-zalantza batzuk gehitzen dizkizuet.

Korrika egitea, gimnasiora joatea edo mendira ihes egitea bizimodu osasuntsuarekin lotzen ditugun ohiturak dira. Hala ere, Juanek kontraesan deseroso bat azaleratzen du: gaur egungo gizartean kirola kontsumitzeko dugun modua aldaketa klimatikoa azkartzen ari da, gure osasuna hondatzen duen ingurumen-inpaktua sortuz.

Batzuen ustez, mugitzea ezinbesteko behar biologikoa da. Hala ere, jarduera fisikoa kontsumorako produktu bihurtu dugu. Horren ondorioz, «osasungaiztasuna anplifikatzeko begizta paradoxikoa» dator: zenbat eta gehiago saiatu geure osasuna zaintzen kirol konbentzionalaren bidez, orduan eta emisio gehiago eta ingurumen-degradazio gehiago sortzen ditugu, planetaren osasuna okertuz, eta, epe luzera, baita geurea ere.

Zirkuituak modu zirkularrean funtzionatzen du: berotik edo hiri-kutsaduratik ihes egiteko, autoz joaten gara mendira edo gimnasio klimatizatuetan ixten gara. Hori egitean, berotegi-efektuko gas gehiago isurtzen ditugu eta energia masiboki kontsumitzen dugu, ihes egiten saiatzen garen klima-aldaketa bera elikatuz.

Kirola jarduera «garbitzat» hartzen badugu ere, haren ohiturek eta azpiegiturek eragin ekologiko handia dute:

• Mugikortasun intentsiboa: milioika joan-etorri egunero ibilgailu pribatuan kirolguneetara joateko, kirol-turismoaren eta nazioarteko ekitaldi handien eraginaz gain.
• Gas fluordunak eta klimatizazioa: hozte-sistemen inpaktu handia gimnasio eta kiroldegi itxietan.
• Baliabideen gastua: futbol edo golf zelaietan belar naturala mantentzeak ur, energia eta ongarri nitrogenatuen bolumen masiboak eskatzen ditu.
• Kontsumo inpultsiboa («Dekathlonizazioa»): kostu baxuko eta hondakin azkarreko kirol-ekipamenduaren ekoizpen masiboa, ingurumen-inpaktu handiarekin fabrikatua.

Kirolaren eraginak ez die pertsona guztiei berdin eragiten. Baliabide ekonomiko gutxien dituzten kolektiboek bidegabekeria bikoitza jasaten dute: oztopo gehiago dituzte kirola egiteko eta horren onurak lortzeko, eta, aldi berean, klima-aldaketaren ondorio okerrenak pairatzen dituzte (bero-boladak, kutsadura), sektore aberatsenen kirol-kontsumoaren ereduak areagotuta.

Kontzientzia ekologiko faltsuarekin praktikatzen dugu kirola, aire zabalean egiteagatik gure ohitura % 100 berdea dela onartuz. Kontraesan horren aurrean, ohikoa da errua neutralizatzeko mekanismoetara jotzea

• Diluitu erantzukizuna: «gobernuek ez badute jarduten, zer aldatuko dut nik?»
• Inpaktua minimizatzea: «autoz egindako bidaia batengatik asteburuan ez da ezer gertatzen».
• Goragoko beharretara jo: «nire osasun mentalagatik mendira joan behar dut».

Citius, Altius eta Fortiusen ohiko maxima olinpikoaren aurrean (azkarragoa, altuagoa, indartsuagoa), Juanek dezelerazioan oinarritutako iraultza baten alde egiten du: «Motelagoa, baxuagoa, leunagoa». Kirol-jarduera jasangarri baterako proposamenak:

• Berrerabiltzea (mugikortasun aktiboa): oinez edo bizikletaz egindako garraioa berreskuratzea eguneroko joan-etorrietarako (lanera edo erostera joatea), jarduera fisikoaren iturri nagusi gisa.
• Birziklatzea (jarduera integratua): eguneroko jarduera fisikoari balioa ematea (etxeko lanak, laneko mahaigain aktiboak), azpiegitura hiperkutsatzaileen mende egon gabe.
• Murriztea: material teknikoaren kontsumo konpultsiboa murriztea eta urruneko kirol-turismoko bidaiak murriztea.
• Ikuskizunak berriz diseinatzea: mega-ekitaldien mugikortasun masiboa murriztea eta eragin ekologiko txikiko modalitateetan berritzea (inertzia-kirolak, adibidez).

Irakurketak sortu dizkidan zalantzekin goaz.

Juanek kirolaren kontzeptua bi kategoriatan erabiltzen du: errendimendua eta parte-hartzea. Nire ustez, «errendimenduaren» kategoria zabalegia da osasunari dagokionez eratortzen diren ondorioetarako; izan ere, honako hau baieztatzen da: «En el caso del deporte de rendimiento, la salud y el bienestar son valores que han de tratar de preservarse aun cuando la práctica deportiva de rendimiento consista en llevar al límite de sus posibilidades al cuerpo llegando a rebasar este límite en muchos casos». Errendimendu altuan hori errealitate bat dela uste dut, baina ezin da errendimenduko kirol osora zabaldu. Bestalde, egoera hau uste dut ez dela kirolean bakarrik gertatzen. Juan, mundu akademikoa ondo ezagutzen duzu, ez al da gauza bera gertatzen bikaintasun akademikoan?

«En el deporte de participación, en la mayoría de los casos la finalidad principal es la promoción de la salud y el bienestar de quienes lo practican» aipatzen da, eta EAEko kirol-ohiturei buruzko inkestako datuak ematen dira. Baina kontuan hartu behar da azterketa horretan ez zela sartzen irudi pertsonala praktikaren motibatzaile gisa. Egin izan balitz, agian emaitza aldatu egingo litzateke.

Eskertzekoa da Juanek jarduera fisikorik eza eta sedentarismoa bi errealitate desberdin bezala bereiztea. Erabilera hau jendarteratzea espero dut. Baita Mugiment Ekintza Planaren aipamen ere, ea bere garapenarekin merezi duen.

Azterketa klima-aldaketaren eta kirolaren arteko harremanean zentratzen da, baina ona litzateke jarduera fisikorik ezaren eta klima-aldaketaren arteko erlazioa ezagutzea, alderatu ahal izateko. Adibidez, zein da jarduera fisikorik ezagatik osasun-baliabideak gehiago erabiltzeak klima-aldaketan duen eragina?

Dekathlonizazioaren fenomenoaz hitz egiten du. Uste dut ondorio kaltegarriena dela kirolariak izan gaitezkeela sinetsaraztea, kirol-produktuak eroste hutsagatik, nahiz eta inoiz ez erabili. Pertsona ez-aktiboetan hau konbo lehergarria da.

Aipatzen ditu kirola egitean berotik babesteko neurriak. Deigarria egiten zait zirkulazio-araudi berrian orain arte bero handiko egoeretan bizikletan kaskorik gabe ibiltzeko aukera ematen zuen salbuespena kendu izana. Arau hau onartu duenak uste dut ez duela esperimentatu eta, osasuna zaindu nahian, justu kontrakoa egin duela. Uste dut bero-kolpearen arriskuaren aurrean kapela bat kasko bat baino askoz garrantzitsuagoa dela, bereziki aldapa gora (beste salbuespen bat kenduta).

Mendikate horretan bertan Pirinioetara egindako joan-etorrien efektuarekin ilustratzen du bere argudioa. Baina ez dezagun ahaztu klima-aldaketaren ondorioak mundu-mailakoak direla, eta pertsonarik ahulenak ez direla gure lurraldekoak, beste lurralde kalteberago batzuetako ahulenak baizik.

«Así, en un contexto donde todas las recomendaciones sobre promoción de práctica deportiva prescriben hacer más deporte, cabe abogar por hacer menos deporte en algunos casos donde se supera, con creces, las recomendaciones realizadas en términos de salud por la OMS». Ez dut argi ikusten, izan ere, kirolik egiten ez badugu, bere ordez zerbait egingo dugu eta, agian, gure kirol-jarduera baino okerragoa izango da. Bestalde, gogora dezagun jarduera fisikoaren osasun-onura ez dela gomendatutako minimoak betetzeak eragindako errealitate dikotomikoa, mailakatua baizik («Every move counts»).

Proposamen praktiko batekin amaitu nahi nuke. Konponbiderako erantzukizun indibiduala dugula uste dut. Gizabanako gisa klima-aldaketan zer eragin dugun pentsatu beharko genuke. Nire kasuan, lehen munduan aita eta turista izatea nire «krimen» nagusiak direla uste dut. Lehenengoa ez dut aldatuko. Bigarrena, nire kirol-jarduerarekin oso lotuta dagoena, arintzen saiatzen ari naiz, nahiz eta oraindik asko dudan hobetzeko.

Juan, igerilekuan ikusiko zaitut, eta hori, kostaldeko hiri batean, astakeria da.